Arıların bal üretimi, arı kovanlarında bulunan kraliçe arı, işçi arı ve erkek arının birlikte çalıştığı bir sisteme göre gerçekleşmektedir. Kovandaki tüm arıların kendilerine göre birtakım görev ve sorumlulukları vardır. Örneğin kraliçe arı, ortalama 4 yıl yaşayıp sadece yumurtlama görevinden sorumludur. 15-20 arı ile birden çiftleşen kraliçe arı böylelikle yüzlerce yumurta yapar. Çiftleşmenin ardından erkek arı ölür ve kovandaki görevini tamamlar. Arılar nasıl bal yapar sorusunun yanıtını verebilmek için kovan içindeki sistemin işleyişine göz atmak yeterlidir.

Arıların Bal Yapma Süreci

Arıların bal yapması için kovanda uygun koşulların bulunması şarttır. Kraliçe arı, yumurtlayarak kovan içindeki popülasyonun yüksek kalmasını sağlar. Bununla birlikte yüzlerce yumurtanın oluşumu için 15-20 arının çiftleşmesi gerekir. Kraliçe arı dişi ve erkek yumurtalarla kovanın gelişmesini sağlar. Dişi arılar arasında yeni kraliçe arı oluşur ve erkeklerin bir kısmı kraliçe arının döllenmesini sağlar. Böylelikle kovan içinde bazı arılar çiftleşme ve bazı arılar ise bal yapma görevini üstlenir. İşçi arılar hem kovan içinde hem de kovan dışında çalışarak bal yapma sürecinde doğrudan etkilidir.

İşçi Arıların Görevleri

Kovandaki işçi arıların görevleri çiçek özlerini toplamaktır. Çiçeklerin yaygın bulunduğu yerlerde kurulan kovanlarda işçi arılar günde 12 saat boyunca çalışır. Bir kilo bal üretimi için işçi arıların toplamda 5.5 milyon çiçeği dolaştığı bilinmektedir. Yapılan araştırmalara göre işçi arılar 3 ay kovan içinde ve 3 ay kovan dışında olmak üzere toplamda 6 ay boyunca çalışırlar. İçi arılar yaşam süreleri boyunca sadece bir çay kaşığının 12’de 1’i kadar bal üretebilirler. İşçi arılarının koklama ve tatma duyuları gelişmiştir. Bu duyularını çiçek gezerken kullanan işçi arılar böylelikle hangi çiçekten ne kadar nektar toplayacaklarını bilebilirler. Çiçeklerin en lezzetli nektarlarını toplayan arılar böylelikle balın tadı ve kalitesi konusunda etkili olmaktadır.

Gerçek Bal Üretimi

Hakiki bal üretimi sürecinde arılar çiçeklerden nektar toplayarak bal içeriğini zenginleştirebilir. Nektar toplama sırasında işçi arılar kovanın bulunduğu konum çevresindeki çiçekleri ziyaret eder. Nektar toplama sürecinde aynı zamanda polen dağıtımını da yapan işçi arılar böylelikle çiçeklerin çoğalmasına destek olurlar. İşçi arıların ayaklarına yapışan polenler, çiçeklerde dişi ve erkek üremesi için uygun koşulların oluşmasına katkı sağlar. Bal arıları mükemmel yaratılışa sahip oldukları için çift mideli yaratılmıştır. İşçi arının bir midesinde yaşamı için gerekli sindirim süreçleri meydana gelirken diğer midesinde ise özel bir enzimle çiçekten alınan nektar bal haline getirilir.

Arıların Çalışma Mekanizması

Arılarda bak üretim sistemi, midede başlayan bir süreçtir. Ancak arının midesinde bal üretimi bir anda olmaz ve sürekli devam eder. Bu aşamadan sonra nektar toplama görevini yerine getiren işçi arı kovanın içindeki arılarla temasa geçer. Bu sayede arılar arasında bal transferi gerçekleşir. Petek görevlisi arılar, işçi arılardan gelen bu bal mumunu peteğe yapıştırmaya başlar. Adeta bir duvar yapımındaki tuğlalar gibi parça parça yerleştirilen bal, kovan içinde en ideal kıvama ulaşır.

Bilim dünyası tarafından her zaman ilgi çekici olarak kabul edilen arıların bal üretim sisteminde kraliçe arı ve işçi arıların birlikte çalışması çok önemlidir. Arılar görevini eksiksiz biçimde yerine getirirken sadece bal kovanlarını kullanmaz ve ağaç kavukları ile kayalıkların arasına da bal yapabilirler. Bal mumunu sıvama işlemi sayesinde arılar aynı zamanda kendi yaşam alanlarını da dış dünyadan izole ederek korumuş olurlar. Bu yüzden arıların bal üretiminde sadece kovan balı değil, diğer bal türlerinde hakiki bala ulaşılabilir.

Petekteki Enzimlerin Bala Dönüşmesi

Bal mumunun bala dönüşmesi sürecinde enzimle karıştırılan balın kuruması gerekir. Dışarıdan işçi arının getirdiği bal, mide enzimi ile karışıp kovan içindeki arılar tarafından petek haline getirilir. Yelpaze içindeki balın kuruması sonucu baldaki su miktarı azalır ve enfes bir lezzet ortaya çıkar. Bu işlemden önce petekteki enzimle birleşen balın içeriğinde yüzde 83 oranında olan su miktarı yüzde 16 seviyesine kadar düşer. İşlem bittikten sonra arılar bal mumu peteğinin yüzeyini kapatarak işlemi sonuçlandırırlar. İşte bu sürecin devamında sabah kahvaltılarında severek tüketmiş olduğumuz çiçek balı üretilmiş olur. Arılar nasıl bal yapar sorusunun yanıtı en kısa tabiriyle bu şekilde özetlenebilir.